GEPASSIONEERDE FOKKERS
BLIJVEN LEREN.

Voeding voor de jachthond

Archiefdocument IAMS COMPANY

Iams is sinds 1999 een gedeponeerd handelsmerk van The Procter & Gamble Company. Dit is een archiefdocument dat in het verleden is gebruikt door Iams Pet Food of voor Iams Pet Food-producten. Alle vermeldingen in dit document dienen te worden geplaatst in de context van de tijd en geografische locatie van het eerste gebruik, aangezien de omstandigheden en producten in de tussentijd mogelijk zijn veranderd. Producten en bijbehorende gegevens zijn uitsluitend van toepassing op de VS. Deze documenten mogen uitsluitend worden gebruikt met toestemming van P&G.

EFFECT VAN VOEDING OP DE JACHTPRESTATIES

Gary M. Davenport, PhD
Presented 2002

INLEIDING

In de Verenigde Staten wordt voor de sport of in wedstrijdverband vaak met honden gejaagd. Het ras of type hond dat hierbij wordt gebruikt, is afhankelijk van het soort prooi waarop wordt gejaagd, maar ook van het terrein waarop men actief is en de afstanden die worden afgelegd. Ongeacht deze verschillen gaat het bij de jacht meestal om urenlange uithoudingsactiviteiten, onderbroken door korte perioden hard rennen of sprinten.

De huidige inzichten over de voedingsbehoeften van jachthonden zijn voornamelijk gebaseerd op onderzoeken bij Greyhounds die deelnemen aan races, sledehonden voor lange afstanden en honden die op loopbanden in laboratoria worden getraind.^1,2 Over de voedingsbehoeften van andere soorten werkhonden is veel minder bekend.

Andere werkhonden zijn bijvoorbeeld jachthonden, herdershonden, honden die meedoen aan gehoorzaamheidswedstrijden, behendigheidswedstrijden en speurwedstrijden, maar ook geleidehonden, politiehonden en legerhonden. Hoe zwaar de training is en hoeveel fysieke arbeid er moet worden verricht, kan per categorie werkhond sterk variëren.

ENERGIEBEHOEFTEN

In vergelijking met de energiebehoeften voor gewoon lichaamsonderhoud van normale volwassen honden hebben werkhonden grotere behoeften.³ De vraag is hoeveel groter dat is en wat de beste manier is om deze honden te voorzien van energie en andere essentiële voedingsstoffen die ervoor zorgen dat ze optimaal presteren en gezond blijven.

Voor honden die per seizoen vaak worden ingezet bij de jacht, moet de voeding twee kenmerken hebben: 1) deze moet de optimale prestaties bevorderen en 2) voldoende calorieën leveren om het lichaamsgewicht en de fysieke conditie op peil te houden.

Gewichtsverlies is niet ongebruikelijk bij honden die veel jagen, vooral bij zware weersomstandigheden. Warm en vochtig weer kan de prestaties van een jachthond aanzienlijk beïnvloeden en een nadelig effect hebben op de voedselopname, waardoor de energiebehoefte van de hond mogelijk onvervuld blijft.³

VOEDINGSBELEID

Voedingsprogramma's voor werkhonden moeten tot doel hebben dat de hond voldoende energie en andere voedingsstoffen binnenkrijgt om het spierenstelsel tijdens sportwedstrijden te ondersteunen, terwijl de hond tegelijkertijd in de loop van het trainingsseizoen steeds beter wordt.⁴ Zowel de onmiddellijke energiebehoeften van de spieren als de langetermijnvereisten ten aanzien van het aerobe vermogen, blessuregevoeligheid en het bloedvolume moeten met behulp van een adequate voedingsstrategie worden vervuld.³

Een belangrijk onderdeel van goed voedingsbeleid is voeding met vetten, eiwitten en koolhydraten om de stofwisseling van energie te voorzien.

Vet

Van alle voedingsstoffen is voedingsvet de meest geconcentreerde vorm van energie en een bron van essentiële vetzuren, die de absorptie van essentiële in vet oplosbare vitaminen mogelijk maakt. Voedingsvet bevat meer dan tweemaal zoveel calorieën als eiwitten of koolhydraten.

Als de hoeveelheid voedingsvet omhoog gaat, stijgt dus ook de energiewaarde van de voeding. Vet draagt ook bij aan de smaak en textuur van commerciële hondenvoeding. Veelgebruikte bronnen van vet zijn onder andere kippenvet, rundvet, varkensvet, maïsolie, saffloerolie, sojaolie, zonnebloemolie, visoliën en lijnzaadolie.

Eiwit

Voedingseiwit is afkomstig van dierlijke en plantaardige bronnen. In het algemeen zorgen hoogwaardige eiwitten van dierlijke oorsprong voor een betere verteerbaarheid, aminozuurbalans en smaak. De kwaliteit van dierlijke eiwitbronnen varieert echter, afhankelijk van de verwerkingsmethode en de productieomstandigheden.

Dierlijke eiwitten die vaak in commerciële hondenvoeding worden gebruikt, zijn onder andere afkomstig van kip, meel van kipbijproducten, kippenmeel, rundvlees, eieren, vismeel, vlees- en beendermeel, vleesbijproducten, vleesmeel, lamsvlees en lamsmeel. Plantaardige eiwitten in hondenvoeding zijn onder andere afkomstig van maïsglutenmeel, sojabloem, sojagrutten, sojabonenmeel en tarwekiemen.

In goedkopere hondenvoeding die voornamelijk bestaat uit plantaardige eiwitten, wordt het lage gehalte aan essentiële aminozuren in maïsgluten (arm aan lysine en tryptofaan) en sojaproducten (arm aan methionine) vaak gecompenseerd door een combinatie van sojaproducten en maïsglutenmeel.

Koolhydraten

Ingrediënten die verteerbare koolhydraten leveren, zijn onder andere diverse vormen van maïs, rijst, tarwe, sorghum, gerst, aardappelen en haver. Deze ingrediënten leveren complexe koolhydraten in de vorm van zetmeel, dat bij de juiste bereiding in hoge mate beschikbaar komt. Andere bronnen van koolhydraten zijn bijvoorbeeld melasse en bepaalde soorten gehydroliseerde zetmelen. Koolhydraten uit voeding zijn voor sporthonden direct beschikbare energiebronnen. Een beperkte hoeveelheid koolhydraten kan ook in het lichaam worden opgeslagen als glycogeen, waarvan het teveel bij wijze van energieopslag wordt omgezet in vet.

EEN VOEDINGSONDERZOEK MET JACHTHONDEN – overzicht

Volgens de resultaten van een twee jaar durend onderzoek kan de voeding van jachthonden van grote invloed zijn op hun jachtprestaties en werkvermogen in het algemeen.5 Engelse staanders kregen tijdens het seizoen voor de jacht op kwartels op een jachtplantage in het zuidwesten van Georgia (VS) drie soorten commerciële voeding voorgezet. De belangrijkste ingrediënten, voedingswaarden en calorische waarden van elk merk zijn opgenomen in tabel 1 en 2. In het eerste jaar van het onderzoek kregen 23 volwassen staanders Eukanuba® Adult Premium Performance Formula (Eukanuba) of Diamond® Adult Dog Food (Diamond).

In het tweede jaar van het onderzoek kregen 22 staanders Eukanuba of Purina Pro Plan® Chicken & Rice Formula (Pro Plan). De dagelijkse verzorging van de honden was in handen van twee professionele trainers die in dienst waren van de plantage. De trainers wisten niet welke hond welk merk voeding kreeg tijdens het jachtseizoen. De honden kregen deze voeding uitsluitend in het trainings- en jachtseizoen. Het doel was om met deze voeding het lichaamsgewicht van de honden op peil te houden. De trainers bepaalden per keer welke honden voor de jacht werden ingezet en hoe lang. Voor iedere hond werd door de trainers de datum van de jacht, de duur van de jacht en het aantal opgespoorde prooien vastgelegd. De jachtprestaties van iedere hond werden berekend op basis van het totale aantal opgespoorde prooien per jacht en de totale duur van de jacht.

Resultaten

Uit de resultaten van het eerste jaar is gebleken dat alle honden gezond zijn gebleven en in het gehele jachtseizoen normale porties voeding aten. Het lichaamsgewicht en de fysieke conditie van de honden die Eukanuba kregen, bleven in het hele jachtseizoen stabiel of werden beter, terwijl het lichaamsgewicht en de conditie van de honden die Diamond kregen, aanzienlijk afnamen (P<,05) (afbeelding 1).

afbeelding 1. Lichaamsgewicht van Engelse staanders op twee merken commerciële voeding tijdens kwarteljachtseizoen — 1e jaar

Aan het einde van het jachtseizoen bleek dat de honden die Eukanuba kregen, wat betreft lichaamsgewicht en fysieke conditie aanzienlijk beter scoorden dan de honden die Diamond kregen. Hoewel de ontlasting van de honden op Diamond-voer iets zachter was, werden op dit vlak geen significante verschillen gemeten. Gemeten naar het totale aantal opgespoorde prooien per jacht en het aantal opgespoorde vogels per uur van de jacht leverden de honden op Eukanuba-voeding significant betere jachtprestaties dan de honden op Diamond-voeding (afbeelding 2).

afbeelding 2. Jachtprestaties (prooien/uur) van Engelse staanders op twee merken commerciële voeding tijdens kwarteljachtseizoen — 1e jaar

Over het gehele seizoen spoorden de honden die Eukanuba kregen, gemiddeld 55% meer prooien op. Dit komt overeen met één prooi meer per uur van de jacht. Op negen dagen van het seizoen was de score op de warmte-index op basis van temperatuur-vochtigheid hoog of zeer hoog. Op al deze dagen bleven de honden die Eukanuba-voeding kregen betere jachtprestaties leveren dan de honden die Diamond kregen (afbeelding 3).

afbeelding 3. Jachtprestaties (prooien/uur) van Engelse staanders in perioden van milde tot ernstige hittebelasting — 1e jaar

In het tweede jaar kregen de honden voeding van Eukanuba of Pro Plan en zijn er geen verschillen in lichaamsgewicht, fysieke conditie, ontlasting of gezondheid gemeten. De honden die Pro Plan kregen, hadden echter 11% meer voedsel nodig om hun lichaamsgewicht en fysieke conditie op peil te houden (afbeelding 4).

afbeelding 4. Dagelijkse voeding van Engelse staanders op twee merken commerciële voeding tijdens kwarteljachtseizoen — 2e jaar

Dit percentage kwam neer op 2⁄3 kopje meer voeding per dag voor iedere hond. De prestatieresultaten toonden aan dat de honden die voeding van Eukanuba kregen, gedurende het seizoen gemiddeld 33% meer prooien opspoorden dan de honden op voeding van Pro Plan (afbeelding 5).

afbeelding 5. Jachtprestaties (prooien/jacht) van Engelse staanders op twee merken commerciële voeding tijdens kwarteljachtseizoen — 2e jaar

De honden zijn in het tweede jaar niet blootgesteld aan hittebelasting; de rectale temperatuur van de honden die Eukanuba kregen, was na de jacht echter lager dan die van de honden die Pro Plan kregen (afbeelding 6).

afbeelding 6. Lichaamstemperatuur vóór en na de jacht van honden op twee merken commerciële voeding tijdens kwarteljachtseizoen — 2e jaar

De lichaamstemperatuur stijgt tijdens de jacht als gevolg van de verhoogde fysieke inspanning. Dat de honden op voeding van Eukanuba na de jacht een lagere lichaamstemperatuur hadden, duidt er dus op dat hun stofwisseling beter in staat was om voedingsenergie zodanig in te zetten dat de toegenomen fysieke inspanning geen probleem vormde.

Daarentegen geeft de hogere lichaamstemperatuur van de honden die Pro Plan kregen aan dat deze minder voedingsenergie wisten aan te wenden voor de jacht en er meer energie verloren ging in de vorm van hitte, waardoor hun lichaamstemperatuur steeg.

Conclusies van het onderzoek

Het werkvermogen van Engelse staanders is gemeten aan de hand van hun jachtprestaties. Wat betreft het aantal aangewezen prooien of opgespoorde vogels tijdens een jacht, leverden de honden die Eukanuba-voeding kregen betere prestaties dan de honden op voeding van Diamond of Pro Plan.

Hoewel dergelijke evaluaties zich niet makkelijk laten standaardiseren in een veldsituatie, waren de twee trainers tijdens beide jachtseizoenen niet op de hoogte welke voeding de honden kregen. Hierdoor konden per seizoen vergelijkingen worden gemaakt op grond van het succes van de honden tijdens de jacht, waarbij het enige verschil tussen de groepen de voeding was die ze kregen.

Een aantal voedingsfactoren is waarschijnlijk van invloed geweest op het jachtvermogen en de fysieke conditie van de honden. Staanders zijn in het algemeen zeer actieve honden en hebben zelden overmatig lichaamsvet. Naarmate het jachtseizoen vordert, neemt de fysieke conditie van deze honden meestal sterk af. Gewichtsverlies, zelfs wanneer dit matig is, gaat altijd gepaard met verlies van zowel vet als vetvrij weefsel.⁶

Verlies van vetvrij weefsel heeft echter een nadelige invloed op de fysieke conditie en het uithoudingsvermogen, twee elementen die onmisbaar zijn om gedurende het gehele jachtseizoen te blijven presteren.

EFFECT VAN VOEDING OP PRESTATIES

De caloriedichtheid van voeding beïnvloedt de hoeveelheid voedsel die nodig is om de energiebehoeften te vervullen. Als de calorische waarde van de voeding te laag is om verhoogde inspanning te ondersteunen, kan de hoeveelheid voedsel die moet worden geconsumeerd de fysieke capaciteit van het spijsverteringssysteem overstijgen. Dit kan leiden tot versnelde passage en slechtere vertering, waardoor het tekort aan energie verergert. Zachte ontlasting wijst erop dat de voeding een goede darmvulling in de weg staat, hetgeen uiteindelijk zijn weerslag heeft op de energieopname, de vertering en de beschikbaarheid van voedingsstoffen.

Ook de beschikbaarheid van voedingsvet kan bij zwaar werk invloed hebben op de prestaties. Voedingsvet is van invloed op de lichaamsbouw van actieve honden. Voeding met een lager vetgehalte leidt namelijk tot een afname van het vetvrije weefsel en het lichaamsvet in vergelijking met voeding met een hoog vetgehalte.⁷ De hond is een uitstekende aerobe atleet die het beste presteert op voeding die een groot deel van de energie aanbiedt in de vorm van vet.^8,9 In gecontroleerde onderzoeken met honden die in een tredmolen moesten lopen, is een positief verband aangetoond tussen het uithoudingsvermogen en een voedingspatroon met een hoog vetgehalte en een goede verteerbaarheid.^7,10

Daarnaast is de herkomst van het voedingsvet mogelijk van invloed op het jachtinstinct, wat blijkt uit veranderingen in de reukfunctie. Uit eerder onderzoek is gebleken dat de reukzin afneemt bij honden die voeding krijgen met een hoger percentage verzadigde vetzuren.¹¹

Slechtere prestaties van jachthonden kunnen dus mogelijk worden toegeschreven aan de herkomst van het voedingsvet in hondenvoeding die in de handel verkrijgbaar is. Het gebruik van rundvet in de voeding van Pro Plan had bijvoorbeeld mogelijk een negatief effect op de reukzin en de jachtprestaties van de pointers in vergelijking met de prestaties van honden die Eukanuba met pluimveevet kregen, omdat het rundvet een groter percentage verzadigde vetzuren bevat.

Een verhaal dat onder hondentrainers veel de ronde doet is dat het geven van voeding met een hoog vetgehalte aan werkhonden hen blootstelt aan een hogere hittebelasting bij warm weer. Deze opvatting werd echter niet ondersteund door de prestatiegegevens tijdens jaar 1 van het onderzoek. Het hogere vetgehalte in de voeding van honden die Eukanuba kregen in vergelijking met honden die Diamond kregen, had geen negatieve gevolgen voor de werkeigenschappen of het uithoudingsvermogen van de honden in perioden van hittebelasting. Deze resultaten worden ook ondersteund door eerder onderzoek waaruit bleek dat een voeding met een lager vetgehalte hogere rectale temperaturen opleverde bij honden na 1 uur lopen in een tredmolen in vergelijking met voeding met een hoger vetgehalte.⁷

Voeding met een hoog vetgehalte lijkt dus beter te zijn voor werkhonden in perioden van warm weer, wat blijkt uit het vermogen van de honden om de lichaamstemperatuur te verlagen. Daarnaast kan de herkomst van het vet dat in de voeding wordt gebruikt, gevolgen hebben voor de warmtehuishouding, wat blijkt uit de lagere lichaamstemperatuur van honden na het jagen als ze Eukanuba met pluimveevet als voeding kregen in plaats van Pro Plan met rundvet.

Uit actuele onderzoeksresultaten blijkt dat honden door aerobe training meer behoefte hebben aan voedingseiwit.¹² Atletische training leidt tot adaptieve fysiologische veranderingen die de efficiënte levering van zuurstof en voedingsstoffen aan de werkende spieren bevorderen. Tot deze veranderingen behoren een toename van het bloedvolume, het aantal rode bloedcellen, de capillaire dichtheid, het volume van de mitochondriën en de activiteit en de totale massa van de metabolische enzymen.^11,13

Vanwege de verhoogde weefselmassa en de behoefte aan gluconeogene aminozuren tijdens het jagen en bewegen hebben werkhonden behoefte aan meer eiwit. Het eiwitgehalte in de voeding is mogelijk ook van invloed op het vermogen van het bloed om de weefsels van zuurstof te voorzien en de energiehoudende voedingsstoffen te transporteren waaraan de werkende spieren behoefte hebben.¹¹

Hoewel het eiwitgehalte in voeding binnen het aanbevolen bereik voor standaardbehoeften kan liggen, kan een lichte verlaging van het eiwitgehalte en/of de beschikbaarheid van aminozuren een grote invloed hebben op de stofwisseling in perioden van fysieke activiteit omdat het lichaam dan niet in staat is voldoende aminozuren ter beschikking te stellen aan de actieve weefsels.

CONCLUSIES

Honden zijn uitzonderlijk aerobe atleten, en honden die op uithoudingsvermogen zijn getraind, presteren het beste wanneer ze een voeding krijgen die speciaal is ontwikkeld om in hun hogere behoefte aan energie en voedingsstoffen te voorzien. Uit de resultaten van het onderzoek op de plantage is gebleken dat de voeding van werkhonden rechtstreeks van invloed is op hun prestaties en werkvermogen. Dit is gebaseerd op de superieure jachtprestaties van honden die Eukanuba® Adult Premium Performance Formula kregen in vergelijking met honden die Diamond® Adult Dog Food of Purina Pro Plan® Chicken & Rice Formula kregen.

Deze resultaten bieden waardevolle informatie voor trainers, begeleiders en dierenartsen die zich bezig houden met het kiezen van voeding voor werkhonden en het stimuleren van de maximale prestaties en de algemene gezondheid en het welzijn van deze honden. Veterinary Learning Systems heeft toestemming verleend voor de herdruk van delen van dit artikel.

REFERENTIES

1. Kronfeld DS. Diet and the performance of racing sled dogs. J Am Vet Med Assoc 1973; 162:470-473.
2. Rose RJ, Bloomberg MS. Responses to sprint exercise in the greyhound: Effects on hematology, serum biochemistry and muscle metabolites. Res Vet Sci 1989; 47:212-218.
3. Reinhart GA. Nutrition for Sporting Dogs. In: Bloomberg MS, Dee JF, Taylor RA, eds. Canine Sports Medicine and Surgery. Philadelphia: WB Saunders, 1998; 348-356.
4. Grandjean D, Paragon BM. Nutrition of racing and working dogs. Part I. Energy metabolism of dogs. Compendium 1992; 14:1608-1615.
5. Davenport GM, Kelley RL, Altom EK, Lepine AJ. Effect of diet on hunting performance of English Pointers. Vet Therap 2001; 2:10-23.
6. Burgess NS. Effect of a very-low-calorie diet on body composition and resting metabolic rate in obese men and women. J Amer Diet Assoc 1991; 91:430-434.
7. Altom E. Effect of dietary fat and physical conditioning on the metabolic and physiological responses of the canine athlete [dissertation]. Auburn, AL: Auburn University; 1999.
8. Reynolds AJ, Fuhrer L, Dunlap HL, et al. Lipid metabolite responses to diet and training in sled dogs. J Nutr 1994; 124:2754S-2759S.
9. Reynolds AJ, Hoppler H, Reinhart GA. Sled dog endurance: A result of high fat diet or selective breeding? FASEB 1995; 9:A996.
10. Downey RL, Kronfeld DS, Banta CA. Diet of beagles affects stamina. J Am Anim Hosp Assoc 1980; 16:273-277.
11. Kronfeld DS, Hammel EP, Ramberg CF Jr, et al. Hematological and metabolic responses to training in racing sled dogs fed diets containing medium, low, or zero carbohydrate. Am J Clin Nutr 1977; 30:419-430.
12. Adkins TO, Kronfeld DS. Diet of racing sled dogs affects erythrocyte depression by stress. Can Vet J 1982; 23:260-263.
13. Querengaesser A, Iben C, Leibetseder J. Blood changes during training and racing in sled dogs. J Nutr 1994; 2760S- 2764S.